و پايينتر از آن ، كلمهء « ايرينجين تورجى » ( گوهر گرانبها ) - كه قلب گيخاتو بود - نوشته بودند . دايره‌اى نيز بيرون از مركز كشيده بودند و در زير آن اين جمله به چشم مىخورد : « پادشاه جهان در تاريخ سنه ثلث و تسعين و ستائمه » اين چاو مبارك را در ممالك روانه گردانيد . چاوچينى كاغذى را مىگفتند كه تمغاى پادشاه بر آن بود و به‌جاى « درهم » و « دينار » به كار مىرفت . چاولى : - جاولى چربى ( Cerbi ) واژه‌اى مغولى در عصر مغول ؛ حاجب مأمورى كه كارش تعيين محل سكونت ايلچيان در خانه‌هاى مردم بود . چركس اقوامى ايبرى - قفقازى بودند كه امروزه در چند ناحيهء خودمختار در اتحاد جماهير شوروى متشكل شده‌اند و بيشتر در درهء كوبان به سر مىبرند . چشمه‌على ، تمدن آثار اين تمدن پيش از تاريخ در تپه چشمه‌على در جنوب شرقى تهران كشف گرديد و به همين مناسبت اين دوره به نام تمدن چشمه‌على نامگذارى شد . ادوات استخوانى و سنگى در اين دوره به‌طرز زيبايى ساخته شده و صنعت سفالگرى پيشرفت زيادى داشته است و هنرمندان نقوش بس زيبايى بر روى سفالها كشيده‌اند . دوران اين تمدن از اواسط هزارهء پنجم پيش از ميلاد شروع مىگردد . چغازنبيل واقع در سى كيلومترى شوش . معبد عيلامى در روى تپه بزرگ خاكى و در ساحل رودخانه دز از شعب رود كارون واقع شده است . اين معبد توسط « انتاش گال » پادشاه عيلامى در سال 1250 ق . م . ساخته شد و آن را اختصاص به خداى « اينشوشيناك » داده است . بناى معبد داراى چند طبقه ساختمان است . ارتفاع آن در حدود 25 متر و از خشت خام ساخته شده و روكشى از آجر دارد . در اطراف اين معبد تعدادى الواح گلى نبشته و مجسمه انسان و حيوان كشف شده است . قاعده زيگورات مربع است و بلندى ساختمان در اصل 50 متر بوده كه آخرين طبقه آن به خداى « اينشوشيناك » تعلق داشت و سردرهاى آن و راه‌پله‌ها طورى ساخته شده كه منتهى به طبقات فوقانى معبد مىشود از معبد مجسمه گاو لعابدارى به دست آمده و كتيبه‌اى بر روى گردهء آن به خط عيلامى در چند رديف نوشته شده است ، اين بنا مظهر عظمت امپراتورى عيلام بود . نيز - زيگورات چغان خداة عنوان فرمانروايان محلى چغانيان چغانيان ناحيه‌اى در باختر رود وخش كه از سمت جنوب به رود جيحون محدود بوده و اعراب آن را صغانيان و ايرانيان چغانيان مىگفتند . قسمت خاورى چغانيان را قباديان مىگفتند .